Toelichting bij schema

In het schema is een aantal elementen met relaties daartussen te zien.

Tekst

Tekst is het middelpunt van het literaire bedrijf. Het heeft op dit punt weinig zin onderscheid te maken tussen "oorspronkelijke" teksten en teksten uit de kritiek. Wellicht dat de productie en perceptie van die twee soorten teksten verschillend is, voor het geschetste rollenpatroon maakt het niets uit. Wanneer iemand een tekst aanbiedt aan het literaire circuit, dan maakt het weinig meer uit of zij/hij auteur of criticus was: de tekst wordt op dat moment vogelvrij voor reacties vanuit publiek en kritiek.

Publiek

De tekst wordt aangeboden aan een lezerspubliek. Het publiek maakt het literaire bedrijf interessant: zij vormt de uiteindelijke toetssteen voor de acceptatie van de tekst, zij brengt het geld in het laadje.

Auteur

Een niet geringe rol is weggelegd voor de auteur van oorspronkelijk materiaal. Deze is in hoge mate verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst, en legt voor het publiek en de kritiek ook verantwoording af over de waargenomen kwaliteit van het werk.

Criticus

Een criticus is in zekere zin een mengvorm tussen een lezer en een auteur. Een criticus leest een tekst en formuleert zijn oordeel om dit goeddeels via dezelfde weg als de oorspronkelijke tekst, aan te bieden aan het circuit.

De criticus heeft een grote invloed op het leesgedrag van het publiek. Hij brengt structuur aan in de overvloed aan teksten die dagelijks worden aangeboden, een geeft vaak de voorzet in de opinievorming rond een werk.

Redactie

Een redactie is een groep mensen die de mogelijkheden beheert om een tekst toegankelijk te maken voor de rest van het circuit. Hierbij kunt u denken aan uitgeverijen, dagbladen of andere tijdschriften, internetlokaties, radio en televisie stations, organisaties van voorleesavonden, etc.

Een redactie speelt gedeeltelijk ook de rol van criticus, met dien verstande dat het enige oordeel dat zij publiekelijk waarneembaar kan vellen een positief oordeel is, nl. door een werk te publiceren. Dit is echter een machtig middel dat een eerste filter vormt in de stroom van teksten met literaire aspiraties.

Opmerkingen

• Deze elementen moeten vooral als rollen beschouwd worden die door mensen of groepen mensen binnen de literatuur gespeeld worden. Soms vallen rollen samen. Een schrijver is soms ook criticus, een criticus soms schrijver, een schrijver is (bijvoorbeeld door het internet) steeds vaker in staat zijn eigen werk te publiceren.
• Er zijn andere, gelijkvormige structuren die niet literatuur genoemd worden, bijvoorbeeld het circuit rond wetenschappelijke publicaties, of het circuit rond het fantastische genre. Dit is een kwestie van conventie.