Wat is nieuwe media literatuur?

De definitie van "nieuwe media literatuur" is enigszins problematisch. Een naieve definitie zou kunnen luiden: nieuwe media literatuur is literatuur gepresenteerd via een nieuw medium, bijv. de computer. Hier kleven echter bezwaren aan. Max Havelaar via de computer gepresenteerd is nog steeds geen nieuwe media literatuur, terwijl Cent Mille Milliards de Poèmes van Queneau (volgens Perk) dat wel degelijk is, ook al komt er geen computer aan te pas.

Waarschijnlijk blijft dit paradoxale gegeven bestaan zolang de nieuwe media opgevat worden als slechts de volgende sport van de vormvernieuwingsladder die de kunst (met name deze eeuw) zo voortvarend beklimt. Een andere, betere oplossing zou zijn om de verhouding tussen de literatuur en de nieuwe media in de term "nieuwe media literatuur" op te vatten als een thematische. De nieuwe media zijn verantwoordelijk voor het in belang toenemen van een netwerk van thema's, denkbeelden en mogelijkheden die voorheen misschien wel aanwezig waren, maar minder voor de hand lagen. Perk stelt nu de volgende definitie voor.

Nieuwe media literatuur is literatuur die zich bezighoudt met de denkbeelden en mogelijkheden die door de nieuwe media actueel zijn geworden.

Daarbij ligt het voor de hand dat er ook daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van de nieuwe media, maar dit is niet strikt noodzakelijk. Zo kan het zijn dat Max Havelaar niet en Cent Mille Milliards de Poèmes wel, De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch niet en Ten Oorlog van Tom Lanoye wel tot de nieuwe media literatuur gerekend kunnen worden, ofschoon ze allen oorspronkelijk op papier zijn verschenen.

Maar over welke denkbeelden en mogelijkheden gaat het dan?

We zullen ons in de bespreking van de nieuwe media voornamelijk tot de computer beperken. De computer is in zekere zin het meest algemene medium dat te bedenken valt: ieder ander medium kan ermee gesimuleerd worden. (!todo: Toelichting) Perk meent dat de nieuwe media literatuur vooral draait rond de volgende eigenschappen:

Interactie: Een eigenschap die in de huidige discussie over nieuwe media literatuur de boventoon voert, is de mogelijkheid van de computer om actief te reageren op acties van de gebruiker. De bekendste literaire toepassing die gebruik maakt van deze mogelijkheid is hypertekst.
Animatie: Computers bieden de mogelijkheid teksten afhankelijk van het tijdstip te veranderen. Dit biedt intrigerende nieuwe mogelijkheden voor de presentatie van teksten: gedichten die hun eigen tempo bepalen, teksten die onder de ogen van de lezer langzaam in andere teksten veranderen.
Zelfstandigheid van het medium: Computers vormen een medium dat acties onafhankelijk van de gebruiker kan ontplooien. Animatie (zie vorige eigenschap) is een specifiek geval hiervan. Een andere mogelijkheid is: teksten die gedeeltelijk door het medium gemaakt worden. Het medium functioneert in dit geval als de uitvoerende instantie van een door de auteur opgelegde beperking (contrainte).
Meerdere auteurs: Computers, en met name computernetwerken, maken het meer dan ooit eenvoudig om met meerdere auteurs aan eenzelfde tekst te werken. Dit geldt des te meer voor hyperteksten, die doorgaans een vrij modulaire opbouw hebben.
Reproductie: Een digitale kopie wijkt niet af van het digitale origineel. Dit creëert een spanning die door een auteur benut kan worden: stukjes kunnen met gemak gerecycled worden, in verschillende contexten functioneren.